Geosyýasy ösüşler gämiçilik pudagyna täsir edýär; käbir gämi gatnawçylary Gyzyl deňiz ýollaryna göz aýlaýarlar
Geň galdyryjy ýagdaýda, birnäçe gämiçilik kompaniýalary Gyzyl deňiz ugry boýunça hyzmatlary dikeltmäge synanyşýarlar, bu bolsa sebitde artýan geosyýasy töwekgelçiliklere jogap hökmünde üýtgeşikligiň alamatydyr. Daşary söwda kärhanalarynyň köpüsi COVID-19 pandemiýasynyň döreden kynçylyklaryndan sapak alyp, töwekgelçilikleri azaltmak üçin goragçylyk ýaly maliýe gurallaryny ulandylar.
22-nji dekabrda Freight Index (Ýewro Ýolu) fýuçersleriniň esasy şertnamasy bolan EC2404, bäşinji söwda gününiň dowamynda gündelik çägine ýetdi we 1391,2 balda ýapyldy, bu bolsa 14,99% ösüş boldy. Soňky bäş günüň dowamynda 50% -den geçen bu ösüş, garaşylmadyk geosyýasy wakalar sebäpli ýüze çykdy we bu bolsa spot bazarynyň ýük daşama nyrhlarynyň çalt we güýçli ýokarlanmagyna sebäp boldy, bu bolsa soňra fýuçers bazaryna täsir etdi.
Şol gün bazardan soň, Şanhaý gämi gatnawy biržasy 25-nji dekabrdan başlap, Freight Index (Euro Route) fyuçers şertnamalary (EC2404, EC2406, EC2408, EC2410, EC2412) üçin söwda töleglerine üýtgetmeleriň girizilendigini yglan etdi, bu üýtgetmeler geleşik möçberiniň 0,006% -ni, gün içinde pozisiýany ýapmak üçin tölegler bolsa geleşik möçberiniň 0,012% -ni düzedýär.
Ýokary derejeli analitikler Ýük indeksiniň (Ýewro ýoly) fýuçers bahalarynyň soňky üýtgemelerini spot bazarynyň bahalarynyň ep-esli we çalt ýokarlanmagyna sebäp bolan garaşylmadyk geosyýasy wakalar bilen baglanyşdyrýarlar.
Şanhaý gämi gatnawy biržasynyň iň soňky hepdelik hasabatynda Gyzyl deňiz sebitinde ýaragly hüjümleriň howpy sebäpli Aziýa-Ýewropa gämi gatnawy bazarynda ulag çykdajylarynyň ep-esli ýokarlanandygy bellendi. Bu bolsa Aziýa-Ýewropa ugry boýunça işleýän iri konteýner gämi gatnawy kompaniýalarynyň başga ugurlara gönükdiriljekdigini yglan etmegine, gämi dolanyşygynyň netijeliliginiň peselmegine, şeýle hem gämi gatnawy aralygynyň we çykdajylarynyň ep-esli ýokarlanmagyna getirdi.
Bazara mümkin bolan täsiri ykrar edip, esasy daşaýjylar geçen hepde bazar nyrhlaryny ep-esli ýokarlandyrdylar. 22-nji dekabrda Şanhaýdan Ýewropa we Ortaýer deňziniň esasy portlaryna eksport üçin bazar nyrhlary her FEU üçin 1497 dollar we her TEU üçin 2054 dollar hökmünde habar berildi, bu bolsa degişlilikde 45,5% we 30,9% ösüş görkezýär.
25-nji dekabrda analitikler bazardaky uly üýtgewsizligi görkezýän ylmy hasabaty paýlaşdylar. Olar Gyzyl deňzinde bolup geçýän bökdençlikleriň gämi gatnawlaryna täsirini we gysga möhletde Aziýa-Ýewropa ýolunda gämi gatnawlarynyň ýetmezçiligine sebäp boljakdygyny nygtadylar.
Ýük daşamak nyrhlarynyň ýokarlanmagynyň dowam etmegine garaşylýan bazar garaşmalaryna jogap hökmünde, “Yun Qu Na” platformasyndaky çeşmeler žurnalistlere käbir gämi eýeleriniň Gyzyl deňze uçuşlar üçin bronlama açandygyny habar berdiler. Bu uçuşlaryň dekabr aýynyň ahyryna uçmagy meýilleşdirilýär, ýük daşamak nyrhlary bolsa iki esse ýokarlanýar.
Bu wakalary tassyklaýan beýanatlarda 25-nji dekabrda çap edilen beýanatlarda “Gülleçligiň goragçylary” başlangyjyna laýyklykda, kompaniýalaryň Gyzyl deňziň üsti bilen gündogar-günbatar ugry boýunça işleri dikeltmäge taýýarlanýandygy aýdylýar. Olar gämileriň ilkinji tapgyrynyň mümkin boldugyça irki geçmegi üçin meýilnamalary işläp düzýärler, bu bolsa operasiýa mümkinçiligine baglydyr.
Analitikler bu kararyň mart aýyndan soň kuwwatlyk ýetmezçiligi baradaky öňki çaklamalary üýtgedip, ýük daşamak kuwwatynyň gaýtadan deňleşdirilmegini çaltlaşdyryp biljekdigine ynanýarlar.
Bu kararyň gönüden-göni täsirini bahalanda, kompaniýalar müşderileriň öňünden çaklap boljaklygyna we üpjünçilik zynjyrynyň netijeliligine ygrarlydyklaryny nygtadylar. Şeýle-de bolsa, olar häzirki howpsuzlyk çärelerine garamazdan, sebitdäki umumy howpuň aradan aýrylmandygyny bellediler. Kompaniýalar ekipaž agzalarynyň howpsuzlygy howp astyna düşen halatynda ýagdaýy täzeden seljerip, uçuş ugurlaryny üýtgetmek meýilnamalaryny başlatjakdyklaryny aýtdylar.
Bu habardan soň, 25-nji dekabrda ähli Freight Index (Euro Route) fyuçers şertnamalary keskin pese gaçdy, şertnamalar 8% -den gowrak pese gaçdy.
Birnäçe edara bazarda ösüş duýgusynyň gowşaýandygyny belledi, muňa ähli şertnamalar boýunça açyk gyzyklanmanyň azalmagy we pozisiýalaryň ep-esli azalmagy şaýatlyk edýär. Ýitgileriň azalmagy bilen ýapylsa-da, ýokary söwda möçberleri bazaryň ep-esli tapawutlylygyny görkezýär, bu bolsa gysga möhletde meýliň öňünden görmegi kynlaşdyrýar.
Bazar gatnaşyjylaryny duýduryş bermek üçin, Şanhaý fýuçers biržasy 25-nji dekabrda iki bildiriş çap etdi, olarda Ýük indeksi (Ýewro ýoly) fýuçers şertnamalary üçin girdeji gatnaşyklary we baha çäkleri üýtgedildi. Bu çäreler söwdagärlere garaşylmadyk wakalaryň spot ýük bahalaryna gysga möhletli täsirini seresaply baha bermegi we fýuçers bazarlaryna rasional pozisiýa gözegçiligi bilen gatnaşmagy ýatlatmagy maksat edinýärdi.
Kiçi bir yza gaýtmadan soň, 26-njy dekabrda esasy ýük indeksi (Ýewro ýoly) fýuçers şertnamasy durnuklaşdy we 16,99% ösüş bilen günlük çägine ýetip, ýokarlanma meýiline gaýdyp geldi.
Analitikleriň seljermesi Gyzyl deňzinde eskort operasiýalarynyň hakyky ýerine ýetiriliş netijeliligini, geçiş netijeliliginiň adaty derejeler bilen deňeşdirilende ýitmeginiň mümkindigini we giňeldilen ätiýaçlandyryş çykdajylarynyň soňraky akymdaky ýük daşaýjylara geçjekdigini ýa-da geçmejekdigini gözegçilikde saklamagyň zerurdygyny nygtaýar.
Bu wakalaryň dowam edýän döwründe, 25-nji dekabra çenli başga hiç bir gämi gatnaw kompaniýasy Gyzyl deňiz ýollaryny dikeltmedi. Ýihaýlandan alnan maglumatlara görä, 15-nji dekabrdan bäri Mandeb bogazyndan geçýän konteýner gämileriniň tranziti ep-esli azaldy, gämileriň sany hem-de her biriniň tonnajy ep-esli azaldy.
Sues kanalyndan tapawutlylykda, syýahatyň dowamlylygyny uzaldan hem bolsa, "Umut burnunyň" töweregindäki has uzak ýoly saýlamak tölegsizdir, sebäbi ol tölegleri talap edýär. Sues kanalynyň dolandyryşy 2022-nji ýylda kanaldan takmynan 23,000 gäminiň geçendigini we tölegden takmynan 8 milliard dollar girdeji gazanandygyny habar berdi. Her gämi üçin ortaça töleg 347,000 dollar bolany üçin, bu çykdajy her ýyl ýokarlanýar.
Sues kanalynyň Müsüriň ykdysadyýetine uly goşant goşýandygyny we ýurduň umumy ykdysady önümçiliginiň üçden bir bölegini düzýändigini bellemek gerek. Kanaldaky soňky döwülmeleriň doly ykdysady täsiri henizem seljerilmeli.
Sues kanalynyň öňdäki blokirlenme hadysasy global söwdanyň we üpjünçilik zynjyrlarynyň gowşaklygyny görkezdi. Soňky gämi hüjüminiň täsiri öňki wakadan az bolsa-da, Sues kanaly we Panama kanaly ýaly möhüm merkezler, eger olar bozulsa-da, global söwda üçin uly täsir edip biler.
Analitikler Afrikanyň günorta ujunyň töwereginde gämileriň ugruny üýtgetmek üçin her syýahat üçin 1 million dollar we 7-10 günlük syýahat wagty goşmaça çykdajylara sebäp bolýandygyny belleýärler. Bu bolsa halkara nebit bahalarynyň ep-esli üýtgemelerine getirdi.
“Shanghai Securities News” gazetiniň habaryna görä, Gyzyl deňizde dartgynlyk güýçlenenden bäri halkara nebit bahalary gaýtadan ýokarlandy. WTI çig nebiti 22-nji dekabrda ýapylandan soň, tas 7% ýokarlanyp, barrel üçin 73,49 dollara ýetdi, Brent çig nebiti hem tas 7% ýokarlanyp, barrel üçin 78,89 dollara ýetdi we 5-nji dekabrdan bäri täze ýokary derejä ýetdi.
Şeýle-de bolsa, oktýabr aýynda Ysraýyl-Palestina çaknyşyklarynyň täsiri bilen deňeşdirilende, nebitiň bahalarynyň häzirki ýokarlanmagy bazaryň rasionallygynyň has ýokary derejesini görkezýär. Gyzyl deňziň blokadasy käbir nebit tankerleri üçin ulag çykdajylaryny ýokarlandyryp bilse-de, nebit bazarynyň esasy ugurlaryna düýpli täsir etmedi. Ýemen we Ysraýyl esasy nebit öndüriji ýurtlar bolmandygy sebäpli, bu bökdençligiň Ýakyn Gündogarda nebit önümçiligine täsir etmegi mümkin däl. Mundan başga-da, Ýakyn Gündogaryň nebit eksportynyň köp bölegi Ormuz bogazyna baglydyr, şonuň üçin bu gämi gatnawy açyk bolanda, global nebit bazarynyň esasy ugurlaryna we söwda görnüşlerine minimal täsir etmelidir.
Analitikler orta möhletli perspektiwadan, ýagdaý çözülmäge golaýlaşdygyça, indiki ýylyň birinji çärýeginde dartgynlylygyň gowşamagynyň üpjünçilik zynjyrlaryna, ýük daşamaklyga we haryt bahalaryna täsirleri kem-kemden gowşatmagyna garaşylýandygyny aýdýarlar.
Netijede, Gyzyl deňziň geosyýasy wakalary gämiçilik pudagynda üýtgeşmelere sebäp boldy, käbir daşaýjylar ugurlaryň täzeden dikeldilmegine göz dikdiler. Bu karar öňki bazar garaşmalaryny üýtgedip bilse-de, global söwda, üpjünçilik zynjyrlary we nebit bahalaryna umumy täsiri näbelli bolmagynda galýar. Analitikler seresap bolmagy maslahat berýärler we gysga möhletli bökdençlikleriň paýhasly bahalandyrylmagynyň we geljekki söwda bazaryna rasional gatnaşmagyň zerurdygyny nygtaýarlar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 27-nji dekabry